Psoriasis

Psoriasis

 

Psoriasis is een chronische ontsteking van de huid, die zich kenmerkt door schilfering, verdikking en roodheid van de huid. Ook sommige gewrichten en de nagels kunnen bij het ziekteproces zijn betrokken. Psoriasis is niet besmettelijk.

 

Symptomen

De huidafwijking typeert zich voornamelijk door rode, duidelijk omschreven plekken met schilfering die er plaatjesachtig, wit, zilverachtig en glanzend uitziet. Vaak jeuken de plekken ook. Zeer kenmerkend voor psoriasis is het kaarsvetfenomeen: door het krabben over de schilferlaag laten de bovenste schilfers los, daardoor wordt de hoornlaag (de bovenste huidlaag) ondoorzichtiger en nog witter. Bij verder krabben kunnen puntvormige bloedinkjes ontstaan (dit wordt ook wel het auspitzfenomeen genoemd). De ziekte kan zich op verscheidene manieren manifesteren. Er bestaan dan ook verschillende psoriasis varianten:

 

Psoriasis vulgaris

Duidelijk omschreven rode plekken met zilverachtige schilfers, eventueel met kleine bloedinkjes, zijn kenmerkend voor deze vorm van psoriasis. De plekken kunnen overal voorkomen, maar de strekzijden van de ellebogen en knieën, onderrug, en buitenkant van de ledematen (benen en armen) zijn het vaakst aangedaan. Ook het behaarde achterhoofd, de strekzijde van de huid van de vingers en de nagels kunnen zijn aangetast. Psoriasis vulgaris is de meest voorkomende vorm van psoriasis, bij circa 75-90% van de psoriasis patiënten gaat het om de ' gewone' vulgaris variant (vulgaris betekent gewoon in het Latijn).

 

Psoriasis inversa

Bij deze vorm van psoriasis komen de typische psoriasis plekken vooral voor in de (buig) plooien: de oksels, liezen, onder de borsten, knieholtes, navel, bilplooi en de eikel van de penis. De kenmerkende schilfering is minder tot niet aanwezig. De plekken presenteren zich vaak symmetrisch. Deze vorm van psoriasis is soms wat lastiger van eczeem te onderscheiden, de psoriasis laesies zijn echter typisch scherper begrensd dan eczeem laesies.

 

Psoriasis guttata (druppelpsoriasis)

Over het hele lichaam komen vele kleine rode plekjes met schilfering voor, voornamelijk op de armen, benen en romp. Psoriasis guttata komt het meest voor tussen het 15^e en 25^e levensjaar, na een psychisch of lichamelijk trauma (stress voor het lichaam). Het bekendste lichamelijke trauma is een fikse keelontsteking veroorzaakt door Streptokokken bacteriën. De plekjes verdwijnen meestal vanzelf, maar kunnen wel weken tot maanden aanwezig zijn. Psoriasis guttata kan ook overgaan in een van de andere vormen van psoriasis. 

 

Psoriasis capitis (psoriasis van de hoofdhuid)

De hoofdhuid is voornamelijk erg schilferig met rode vlekken. Ook de oren zijn vaak aangedaan.

 

Psoriasis palmoplantaris (psoriasis van de handpalmen en de voetzolen)

De kenmerkende psoriasis vlekken bevinden zich op de voetzolen en/of handpalmen. Vaak is er ook sprake van pustel vorming (zie psoriasis pustulosa).

 

Psoriasis universalis (gegeneraliseerde psoriasis)

De hele huid is hierbij aangedaan. Grote huidoppervlakken zijn helderrood verkleurd (ook wel erythodermie genoemd)door een heftige ontstekingsreactie gepaard gaande met verwijding van de bloedvaatjes in de huid. Dit kan problemen in de temperatuurregulatie van het lichaam veroorzaken,  met name hypothermie (onderkoeling). Ook kan uitdroging ontstaan en een tekort aan eiwitten en mineralen. Dit komt doordat het lichaam warmte, vocht, eiwitten en mineralen verliest door de bloedvatverwijding.

 

Psoriasis unguium (psoriasis van de nagels)

Kenmerkend zijn de putjesnagels (ook wel vingerhoedsnagels genoemd) en het olievlekfenomeen: geelbruine vlekken onder de nagels.

 

Psoriasis arthropatica

Hierbij is sprake van een combinatie van psoriasis en artritis: een aandoening van de gewrichten. Artritis komt voor bij 5-7% van de patiënten met psoriasis.

 

Psoriasis pustulosa

Met pus gevulde blaasjes (pustels) staan op de voorgrond, deze pustels zijn steriel. Wanneer zich gegeneraliseerde (over het hele lichaam) psoriasis pustulosa (psoriasis pustulosa von zumbusch) voordoet kan een levensbedreigende situatie ontstaan door uitdroging, eiwittekort, secundaire bacteriële infectie, longontsteking en nierfalen. Deze vorm van psoriasis pustulosa gaat gepaard met koorts, algemeen ziektegevoel en pijn.

 

Beloop

Psoriasis kan op elke leeftijd ontstaan (ook bij zuigelingen), maar meestal ontstaat de ziekte in de pubertijd of de menopauze. Is de ziekte eenmaal uitgebroken, dan heeft ze een chronisch karakter, dit  betekent dat complete genezing niet mogelijk is. Het beloop kan erg verschillen per psoriasis variant en per persoon. Vaak is er een afwisselend patroon van periodes met meer en periodes met minder verschijnselen, soms zelfs ogenschijnlijk volledige genezing. Psoriasis presenteert zich in aanvallen, al dan niet beïnvloed door uitlokkende factoren. Verschillende factoren kunnen psoriasis activeren, en aldus de ziekte laten ontstaan of verergeren:

• beschadiging van de huid, dit wordt ook wel het Koebnerfenomeen genoemd, 7-14 dagen na de beschadiging (verwonding of drukplek) ontstaat op die plaats een psoriasis laesie.
• infecties, in het bijzonder een keelinfectie veroorzaakt door Streptokokken bacteriën. Hierbij ontstaat meestal de guttata variant. (zie Psoriasis guttata)
• geneesmiddelen, onder andere hydroxychloroquine: een antimalaria middel, bètablokkers: middelen die onder andere voorgeschreven worden bij hartritmestoornissen en een hoge bloeddruk, lithiumcarbonaat: Lithium, een middel dat kan worden voorgeschreven bij een manisch depressieve stoornis, indometacine: een pijnstiller uit de groep van NSAID's (Non-Steroidal-Anti-Inflammatory-Drugs) die voornamelijk wordt voorgeschreven bij gewrichtsaandoeningen. Ook het plotseling staken van het gebruik van corticosteroïden kan een psoriasis aanval uitlokken.
• hormonale factoren: de invloed van hormonen wordt waarschijnlijk geacht, gezien een toename van de incidentie rond pubertijd en menopauze. Tijdens zwangerschap is vaak een verbetering, en na bevalling juist verergering van de psoriasis waar te nemen.
• psychosociale stress: de invloed van psychosociale stress op psoriasis is een nog omstreden punt in de wetenschap.

 

Frequentie

Psoriasis komt bij 2-3% van de Nederlandse bevolking voor, dat zijn meer dan 300.000 mensen.

 

Ontstaanswijze

Het mechanisme achter de ontstaanswijze van psoriasis is nog niet volledig bekend. Er bestaat een duidelijke genetische predispositie, dit betekent dat iemand aanleg kan hebben om psoriasis te ontwikkelen. Maar het feit dat iemand deze aanleg heeft hoeft niet te zeggen dat die ziekte ook daadwerkelijk tot uiting komt, dit hangt onder andere af van de uitlokkende factoren (zie Beloop).

De wijze van overerven is gecompliceerd en berust op diverse genen die elkaar onderling beïnvloeden. De kans op psoriasis bij een familielid met psoriasis is uitgezet in onderstaande tabel:

 

Aangedaan familielid	Kans op psoriasis
Eén ouder met psoriasis Eén broer of zus met psoriasis Beide ouders met psoriasis Eén helft van een eeneiige tweeling Eén helft van een twee-eiige tweeling	+/- 10% +/- 7% +/- 50% +/- 60 % voor de andere helft van de tweeling +/- 14 % voor de andere helft van de tweeling

 

 

De huid vertoont ontstekingsverschijnselen en een versnelde deling van de cellen van de opperhuid. Deze deling van de cellen van de opperhuid is nodig voor het vernieuwen van de huid, dit gebeurt bij een gezonde huid in 26-27 dagen en bij een door psoriasis aangedane huid in 6-7 dagen. Hierdoor ontstaan de kenmerkende zilverachtige huidschilfers.

 

Behandeling

De behandeling van psoriasis is gericht op onderdrukking van de symptomen. Dit gebeurt meestal uitwendig. Het liefst wordt gestart met lokale therapie, dus alleen op de aangedane plek(ken), om bijwerkingen in de rest van het lichaam te voorkomen.

Lokale therapie met crèmes/zalven

• calcipotriol: dit is een van vitamine D afgeleide stof, welke onder andere de celdeling remt. Meestal verdwijnen na ten minste 4-8 weken de huidafwijkingen. Dit middel geeft minder irritatie dan andere middelen. Dit middel niet gebruiken bij kinderen en ook niet in het gezicht (bij volwassenen)
• corticosteroïden (o.a. prednison, hydrocortison): Ook wel bekend als de 'hormoonzalf'. Deze zalf bevat  een chemische variant van het lichaamseigen hormoon cortisol (wordt in de bijnierschors aangemaakt). Er bestaan vier klassen corticosteroïden, voor psoriasis wordt gebruikt gemaakt van klasse 3 of 4, de sterke tot zeer sterk werkzame corticosteroïden. Ze remming de celdeling en hebben ontstekingsremmend effect. Corticosteroïden bevattende zalven liever niet te lang gebruiken en niet over het hele lichaam smeren (vanwege de bijwerkingen van de hormonen)
• teerpreparaten: Teer is een van de oudst gebruikte middelen bij psoriasis. Er kleven wel enkele nadelen aan: met name de geur, prikkeling van de huid en vlekken op de kleding.
• ditranol: Dit is een heftig irriterend middel dat de celdeling lokaal tegen gaat en heeft een ontstekingsremmende werking. Vanwege de sterke irritatie van de huid wordt korte contacttherapie aangeraden: het middel 15-60 min na aanbrengen met een tissue verwijderen. Ditranol geeft een paarse verkleuring van de huid, kleding en beddengoed.

 

Lichttherapie

Veel psoriasis patiënten hebben baat bij zonlicht (vooral in combinatie met zoutwater). Zonlicht bestaan onder andere uit twee soorten ultraviolet licht: UV-A en UV-B. Zowel UV-A als UV-B straling is te gebruiken voor de behandeling van psoriasis.

• UV-A, oftewel PUVA (P=psoraleen, UVA=ultraviolet A)

Bij deze vorm van lichttherapie wordt gebruik gemaakt van een combinatie van lichttherapie en medicijnen. Het medicijn dat gebruikt wordt valt onder de psoralenen, meestal wordt het middel 8 methoxy psoraleen gebruikt. Het psoraleen is verkrijgbaar in tablet/capsule vorm maar kan ook op de huid aangebracht worden in de vorm van een zalf/gel/vloeistof. Na inname/aanbrengen van de medicijnen wordt de huid bestraalt met UV-A.

• UV-B

UV-B therapie is te verkiezen boven PUVA, vanwege de nadelen die verbonden zijn aan het gebruik van psoralenen. Thuisbehandeling met UV-B is ook mogelijk.

 

Orale middelen (inname via de mond)

Bij ernstige vormen van psoriasis of bij psoriasis die op geen enkele therapie reageert (therapieresistent) kunnen onder andere methotrexaat en ciclosporine voorgeschreven worden. Deze middelen remmen de celdeling. Omdat ze niet lokaal worden toegediend maar in het hele lichaam werkzaam zijn is uiterste voorzichtigheid geboden bij het bepalen van de dosering en het gebruik van deze middelen. 

 

Nieuwe ontwikkelingen: biologicals

Deze nieuwe 'biologicals' zijn gemodificeerde (genetisch veranderde) eiwitten die aangrijpen op bepaalde moleculen die betrokken zijn bij het ontstekingsproces van psoriasis. De middelen zijn vanaf 2005 op de markt en de bijwerkingen op lange termijn zijn op dit moment nog niet bekend. Mede hierdoor en omdat ze zeer kostbaar zijn, worden ze voorlopig alleen voorgeschreven aan ernstig aangedane psoriasis patiënten die onvoldoende reageren op andere middelen of daar ernstige bijwerkingen van hebben. Enkele voorbeelden van de biologicals die bij psoriasis gebruikt worden zijn: Infliximab, etanercept, alefacept en adalimumab.

 

Bronvermelding

* Farmacotherapeutisch Kompas (online: www.fk.cvz.nl)

* Textbook of Medicine; fourth edition, Churchill livingstone 2002; edited by R.L. Souhami and J. Moxham; Chapter 10 Skin Disease

* Dermatovenereologie voor de eerste lijn, achtste geheel herziene druk 2009, Bohn Stafleu van Loghum, onder redactie van: Dr. J.H Sillevis Smitt, Dr. J.J.E van Everdingen, Prof.dr. Th.M. Starink, Prof.dr. H.E. van der Horst.

* Psoriasis Federatie Nederland

* www.huidarts.com

* www.psoriasis.nl

 

© Sterre Rutgers / Link2Trials