Astma, wat is het en hoe wordt het behandeld

Astma

Astma is in Nederland een veel voorkomend gezondheidsprobleem. Volgens een schatting van het RIVM (RijksInstituut voor Volksgezondheid en Milieu) waren er in 2003 519.800 mensen met astma, 236.800 mannen en 283.000 vrouwen. Op de kinderleeftijd komt het vooral bij jongens voor, op de volwassen leeftijd verschuift dit en zijn er meer vrouwen dan mannen met astma.
Astma is een chronische en nog ongeneeslijke aandoening van de longen. Astma valt onder de obstructieve longaandoeningen.

Ontstaan
Erfelijkheid speelt een grote rol bij astma. Kinderen waarvan één of beiden ouders astma hebben, hebben een twee tot drie keer grotere kans om zelf ook astma te krijgen. Daarnaast geeft roken van de moeder tijdens de zwangerschap en blootstelling aan rook in de eerste levensmaanden een verhoogde kans op het krijgen van astma.
Allergieën spelen een belangrijke rol bij het grootste deel van de astmapatiënten. Bij die patiënten worden de aanvallen veroorzaakt door blootstelling aan allergenen (Een allergeen is een bestanddeel van een stof (natuurlijke of kunstmatige) die allergische reacties kan veroorzaken). Deze allergenen veroorzaken een ontstekingsreactie in de luchtwegen waardoor er een obstructie optreedt.
Bij een astma aanval reageren de onderste luchtwegen van de patiënt hyperactief (extra gevoelig) op bepaalde prikkels. Zoals gezegd kan dit veroorzaakt worden door allergenen maar ook door bijvoorbeeld het inademen van koude lucht of tabaksrook en na inspanning kan een aanval optreden. Astmapatiënten reageren sneller en heftiger op deze prikkels. Het verschilt per patiënt in welke dosis en welke prikkels de aanvallen uit lokken.
Bij mensen met astma zit er een chronische ontsteking in de longen. Hoewel deze ontsteking nooit helemaal verdwijnt, kunnen er lange periodes zijn dat de patiënt geen klachten heeft. Op het moment dat er een astma aanval plaatsvindt, treedt er een vernauwing van de luchtwegen op doordat de spieren rond de luchtwegen samentrekken en er meer slijm geproduceerd wordt. Hierdoor ontstaat er een obstructie van de luchtwegen en dit veroorzaakt de klachten.

Klachten en symptomen
Door de obstructie in de luchtwegen wordt de uitademingsnelheid van patiënten beperkt. De lucht die in de longen zit kan hierdoor niet goed uitgeademd worden. Hierdoor ontstaan klachten als piepende ademhaling, hoesten en benauwdheid. De klachten treden aanvalsgewijs op, vaak als reactie op inhalatie van prikkels of na inspanning. Veel mensen hebben voornamelijk 's nachts en ‘s ochtends vroeg last van aanvallen. Er is een grote diversiteit in de ernst van de klachten, van zeer mild tot zeer ernstig.

Diagnostiek
Op basis van de klachten die iemand heeft kan het vermoeden ontstaan dat er sprake is van astma. Dit vermoeden kan gesteund worden wanneer astma in de familie voorkomt, wanneer er gerookt is door moeder in de zwangerschap of wanneer er tevens klachten zijn van bijvoorbeeld eczeem wat op een allergie kan wijzen. Vervolgens kunnen er longtesten gedaan worden om de longfunctie te onderzoeken. Zo kan getest worden of de maximale uitademingsnelheid verlaagd is en kan er getest worden of de maximale uitademingsnelheid verbeterd na het inhaleren van een luchtwegverwijder. Als dit het geval is dan kan men concluderen dat er sprake is van een obstructie die omkeerbaar is na het gebruik van een luchtwegverwijder. Dit wijst op het bestaan van astma.

Behandeling
De behandeling van astma is afhankelijk van de ernst. Als eerste zullen algemene levensstijl aanpassingen aanbevolen worden. Zoals niet (beginnen met) roken en vermijden van de prikkels die een aanval uitlokken. Niet alleen kan roken het astma erger maken, ook hebben inhalatiecorticosteroïden minder effect bij astma patiënten die roken. Als dit onvoldoende positief effect heeft op de astma aanvallen dan kan er gestart worden met medicatie. Over het algemeen zal er begonnen wordt met kortwerkende inhalatie medicijnen die zorgen voor luchtwegverwijding die bij een astma aanval gebruikt dienen te worden, het bekende pufje. Wanneer dit onvoldoende werkzaam is wordt er een ontstekingsremmer, zoals inhalatie corticosteroïden, in een lage dosering gegeven. Deze dosering wordt verhoogd wanneer de lagere dosering onvoldoende effectief blijkt of er worden langwerkende luchtwegverwijders aan de behandeling toe gevoegd. Bij onvoldoende werking worden zowel de hoge dosering inhalatiecorticosteroïden als de langwerkende luchtwegverwijders als behandeling ingezet. Wanneer geen van deze medicijnen voldoende verlichting geeft van de klachten kan er besloten worden om corticosteroïden pillen te geven. Deze pillen hebben een sterk ontstekingsremmend effect.
Bij de keuze voor behandeling moet altijd gekeken worden naar de ernst van de klachten en een afweging gemaakt worden voor een werkzame dosering met zo min mogelijk bijwerkingen. De inhalatie medicatie heeft tegenwoordig weinig bijwerkingen omdat het direct in de longen komt. Maar corticosteroïden pillen kunnen veel bijwerkingen hebben. Op het moment dat astma onder controle is zal overwogen moeten worden of de therapie geminderd kan worden.

Complicaties
Er zitten grote verschillen in de ernst van astma bij verschillende patiënten. Sommige patiënten hebben weinig last en slechts af en toe een milde aanval. Andere patiënten hebben zulke ernstige aanvallen dat een ziekenhuis opname noodzakelijk is. Er is dus een grootte variatie in de ernst.
Daarnaast kunnen er een aantal complicaties optreden. De reversibele luchtwegobstructie bij astma patiënten kan overgaan in een irreversibele luchtwegobstructie. Bij astma patiënten lijkt er vaker een klaplong op te treden dan bij mensen zonder astma. Ook kunnen er complicaties optreden als gevolg van de bijwerkingen van medicatie gebruik en dan voornamelijk van corticosteroïden pillen. In de ergste gevallen kan een patiënt komen te overlijden als gevolg van astma. Over 2004 geeft het RIVM een melding van 73 mensen die zijn overleden als gevolg van astma. Om complicaties en verergering te voorkomen is het van groot belang de patiënt zo goed mogelijk te behandelen.

Bronvermelding

1) Van der Meer / Stehouwer (red.), Interne Geneeskunde, Bohn Stafleu van Loghum, Houten 2005
2) Farmacotherapeutisch Kompas 2010
3) www.rivm.nl
4) www.astmafonds.nl

© Karen de Ruiter / Link2Trials